گام‌های بزرگ دایناسورها در سواحل واکینگ‌ها
بدون شک همه می‌دانند که دایناسورها عظیم جثه بودند و نسل همه‌شان 65 میلیون سال پیش منقرض شده‌اند اما دانش ما درباره دایناسورها و زندگی آن‌ها واقعا چقدر عمیق است؟ میلیون‌ها سال پیش قبل از این‌که به‌طور ناگهانی دایناسورها منقرض شوند؛ آن‌ها زمین را زیرسلطه خود داشتند. یک اتفاق عجیب در ابعاد بزرگ باعث شد حکمرانی آن‌ها به‌طور ناگهانی خاتمه پیدا کند. بحث‌های زیادی درباره این‌که دایناسورها چگونه منقرض شدند، وجود دارد اما به هر حال آن‌ها توانستند 165میلیون سال به حیات‌شان ادامه دهند. محققان هر روز می‌کوشند تا بتوانند اطلاعات بیشتری درباره زندگی آن‌ها بیابند؛ از این سو تحقیقات اخیر نشان داده که فسیل‌های کشف شده از سواحل «هیستینگز» در شرق ساسکس در سواحل جنوب بریتانیا کلیدی مهم برای بازگشایی تمام رازها درباره دایناسورهای شگفت‌انگیز است.
چرای دام یکی از تهدیدات بقای گونه‌های مختلف حیات‌وحش است. چرای دام اگر در مناطق حفاظت‌شده باشد؛ به‌واسطه ایجاد رقابت، زمینه‌سازی تخریب زیستگاه، تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم در شکل‌گیری تعارضات آشکار میان گوشتخواران، انسان‌ و درنهایت ایجاد اختلال در روابط میان گونه‌های شکارچی و طعمه این پتانسیل را خواهد داشت که اهداف حفاظتی را تحلیل ببرد. در این مقاله شما را با نتیجه چند تحقیق موردی مرتبط آشنا خواهیم کرد و به بیان نتایج این قبیل تاثیرگذاری‌ها و تاثیرپذیری‌ها خواهیم پرداخت.
زندگی در کندو؛
زنبورعسل یکی از جذاب‌ترین گونه‌های حیاتی است که بررسی‌های بی‌شماری درباره آن‌ها و تمام جنبه‌های زندگی زنبورها تالیف شده است. بعضی محققان تمام دوران زندگی علمی خود را وقف مطالعه این حشرات جذاب کرده‌اند و این همه تلاش درحقیقت به کشف حقایق واقعا شگفت‌انگیزی درباره این حشره منجر شده است. با این همه بیشتر ما درباره جنبه‌های مختلف زندگی این حشره شگفت‌انگیز آگاهی چندانی نداریم درحالی‌که زنبورعسل میلیون‌ها سال است که روی زمین زندگی می‌کند. بیشتر آنچه که درباره زنبورهای عسل می‌دانیم این است که این مخلوقات کوچک، خالق محصولی شگفت‌آور هستند که خودشان نیز جامعه‌ای به‌شدت سازمان یافته و پیچیده را تشکیل می‌دهند. درک این‌که این موجودات کوچک چگونه با چنین همکاری پیچیده‌ای زندگی می‌کنند و چنین تولیدات متنوعی را ارائه می‌دهند، حس احترام و تحسین را نسبت به این موجودات کوچک برمی‌انگیزد.
گفت‌وگو با دکتر «محمدهاشم امامی»، درباره آتشفشان‌ها و فوران‌شان
آتشفشان‌ها از دستگاه‌های مهم و مورد توجه روی زمین هستند. خصوصا کوه‌های آتشفشانی که با فوران‌هایی همراه‌اند. در رابطه با چیستی آتشفشان و آتشفشان‌های ایران و احتمال فوران‌شان با دکتر «محمدهاشم امامی» به گفت‌وگو نشستیم. امامی کارشناسی و کارشناسی ارشد زمین‌شناسی در دانشگاه تهران و دوره دکتری را در دانشگاه «برونوبل فرانسه» گذارنده است. او به مدت ۳۷ سال در سازمان زمین‌شناسی کشور در سمت‌های مختلف مشغول کار بوده و در دانشگاه‌های معتبر کشور مانند تهران، تبریز، شهید بهشتی، تربیت‌مدرس و... نیز به تدریس پرداخته است. همچنین دکتر امامی از سال ۸۸ به‌عنوان هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی فعالیت کرده است. از کتبی که به قلم این زمین‌شناس برجسته کشور به رشته تحریر درآورده است، می‌توان به چهارگوش قم، سنگ‌های آتشفشانی دماوند، ماگماتیسم در ایران و همچنین نقشه‌های ماگمایی ایران اشاره کرد.
امید، آخرین و تنها بازمانده از جمعیت آسیب‌پذیر غربی درناهای سیبری برای دهمین سال متوالی تنها و بی‌هیچ همراهی از منطقه «اوبلاست تیومن» روسیه به ایران آمد و در دامگاه‌های مشهور فریدون‌کنار رحل اقامت افکند. جمعیت جهانی درنای سیبری با کاهشی جدی مواجه است که مهم‌ترین دلایل آن عبارتند از ساخت سدهای متعدد روی رودخانه یانگ‌تسه و انشعابات آن؛ ساخت سدی جدید که روی خروجی دریاچه پویانگ بنا شده و زیستگاه‌های زمستان‌گذرانی این‌گونه را تهدید می‌کند؛ تغییر کاربری، خانه‌سازی، شهرسازی و ساخت مراکز تجاری در زیستگاه‌های این پرنده و در آخر هم ایجاد ناامنی‌های متعدد اعم از شکار و برداشت بی‌رویه که از بین رفتن جمعیت مرکزی و غربی را در پی داشته است. جمعیت‌های بومی درنا در چین و مغولستان یافت می‌شوند. این‌گونه در کشورهای آذربایجان، قزاقستان، روسیه و ازبکستان به صورت مهاجر دیده می‌شود اما در کشورهای افغانستان، هندوستان، پاکستان و ترکمنستان به احتمال زیاد منقرض شده‌ است. روسیه چه در بخش مرکزی آسیایی و چه در بخش شرقی آسیایی، میزبان جمعیت‌های زادآور بوده است اما از تنها جمعیت این پرنده که به ایران می‌آمد، همین یک نر به نام امید باقی مانده است.
بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی در پنج انقراض طبیعی برای همیشه از کره زمین محو شدند. شاخص‌ترین انقراض کره زمین، در پایان دوره زمین‌شناسی موسوم به پرمین یعنی چیزی حدود ۲۵۰ میلیون سال پیش رخ داد. پس از آن هم بیش از ۵۰ میلیون سال طول کشید تا تنوع‌ زیستی بار دیگر احیا شد. انقراض قانون طبیعت است اما سرعت کنونی انقراض 58 برابر روند طبیعی آن تخمین زده می‌شود و مهم‌ترین دلیلش هم تخریب شدید زیستگاه¬هاي سراسر جهان است که بقای بسیاری از گونه¬ها را در معرض تهدید جدی قرار داده است. در مقابل تاثیرات مستقیم ناشی از فعالیت‌های انسانی، برخی فعالیت‌ها هم به شکل غیرمستقیم در انقراض گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی نقش دارند؛ از آن جمله می‌توان به تعارض‌های ناشی از دستکاری انسان در طبیعت اشاره کرد. حضور سگ‌های ولگرد در زیستگاه‌های حیات وحش نمونه‌اي از این دستکاری‌ها و در اصل یکی از مهم‌ترین چالش‌های کنونی حیات وحش نه‌تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورهاست.
طبق آخرین بررسی‌های انجام شده که شهریورماه امسال 2018 منتشر شد، تقریبا 61درصد از 356 گونه لاك‌پشت درسراسر جهان در معرض خطر نابودی هستند یا به‌کلی منقرض شده‌اند. این روند کاهشی آثار زیست‌محیطی گسترده‌ای دارد که شاید در نگاه اول توجه بیشتر مردم را جلب نکند. این یافته‌ها که در مقاله‌ای علمی و در مجله «بایوساینس» BioScience منتشر شده، نتیجه وضعیت جهانی لاک‌پشت‌ها و نقش اکولوژیکی آن‌ها را مورد بررسی قرار داده است. این مقاله بر مبنای تحقیقات زمین‌شناسی صورت گرفته توسط «موسسه حفاظت از اکواریوم تنسی» وابسته به دانشگاه کالیفرنیا و جورجیا ارائه شده است. بنابراین گزارش لاک‌پشت‌ها درحال‌حاضر بين انواع حیوان‌ها در معرض خطر در جهان، از هرگونه دیگری بیشتر در خطر انقراض قرار گرفته‌اند. خطر انقراض، لاک‌پشت‌ها را بیشتر از هرگونه دیگری، بیشتر از همه پرندگان، ماهیان و دوزیستان و پستانداران هدف قرار داده است اما پیش از آن‌که به وضعیت جهانی لاک‌پشت‌ها، نقش اکولوژیکی و دلایل انقراض لاک‌پشت‌ها بپردازیم، نگاهی داریم به ویژگی‌های این‌گونه مهم زیستی که اهمیت آن را هم آشکار و روشن می‌کند که جهان در صورت ادامه این روند نابودی چه چیزهایی را از دست می‌دهد.
آب و خاک، تنها مکان‌هايی‌نيستند که اکوسيستم‌ها در آن گسترش مي‌يابند
بالای سر ما، جایی میان زمین و هوا، خيلی بيشتر از آنچه که فکر کنيد، یافت می‌شود. فقط آن‌هايی‌که بالای سرمان پرواز می‌کنند و غوطه‌ور می‌شوند، پرندگان، خفاش‌ها و حشرات، مظنونين هميشگی نيستند؛ بلکه تعداد بي‌شماری از مخلوقات ميکروسکوپی هم در اين زمره قرار می‌گيرند. رشته‌های هوازيست‌شناسی (Aerobiology) و هوابوم‌شناسی (Aeroecology) دانش‌های تخصصی هستند که به کاوش این می‌پردازند. حيوانات، گياهان و ديگر ارگانيسم‌های زنده، چگونه در هواسپهر زندگی می‌کنند، حرکت می‌کنند و با آن تعامل دارند. هواسپهر بخشی از جو زمين است که محافظ زندگی و حيات به‌شمار می‌رود؛ بخشی مرزی که بنا بر تعریف مرسوم از ارتفاع 200 تا 500 متری سطح زمین را در برمی‌گيرد. از زمانی‌که زيست‌شناس دانشگاه بوستون، «توماس کانز» رشته هوازيست‌شناسی را در سال 1387 پايه‌ريزی کرد، این رشته دستاوردهای بسیاری داشته است؛ دستاوردهایی که به لطف توانايی روزافزون بشر در ردگيری حرکات هوا به کمک رادار و دستگاه‌های دورسنجي و همچنین استفاده روزافزون انسان از محدوده فضا به دست آمده است. ابزارهای امروزی از چنان دقتی برخوردارند که مشاهدات راداری می‌توانند يک زنبور را از فاصله 50 کیلومتری شناسایی کنند. همچنین دانشمندان می‌توانند دوربين‌های تصويربرداری گرمایي، ابزارهای ديده‌بانی صوتی و رادارهای کوچک قابل حمل را با داده‌های رادارهای هواشناسی ترکيب کنند تا تصوير کاملی از بوم‌شناسی یک منطقه به‌دست آورند. «جفری کلی» هوابوم‌شناس دانشگاه اوکلاهاما می‌گويد: «برای ما بسيار جالب است که حيوانات چگونه تغييرات شرايط جوی را حس می‌کنند، از آن استفاده می‌کنند و خود را با آن وفق می‌دهند.» همچنین این داده‌ها کاربردهای مستقیمی با خود همراه دارند. بوم‌شناسان می‌توانند فراوانی مرگ پرندگان و خفاش‌ها را در توربين‌های بادي، میزان رفت‌وآمد پرندگان در اطراف فرودگاه‌ها و پتانسیل شيوع بيماری‌ها و شعاع تاثیر آن‌ها را مشخص کنند.
بیش از 80درصد از سطح زمین را مناطق آتشفشانی تشکیل می‌دهد. این مناطق سطح وسیعی از کره زمین را دربرمی‌گیرند، به‌نحوی که بسیاری مناطق از کف دریاها گرفته تا قله کوه‌ها براثر هزاران فوران آتشفشانی در تاریخ زمین شکل گرفته‌اند. طبق شواهد علمی حتی جو زمین نیز از انتشار گازهای آتشفشانی ایجاد شده است. در حال حاضر بیش از 500آتشفشان فعال در جهان وجود دارد. بیش از نیمی از این آتشفشان‌ها در منطقه‌ای به نام «حلقه آتشفشانی» یا «حلقه آتش» قرار دارند که به‌صورت حلقه‌ای اقیانوس‌آرام را احاطه کرده‌اند. مرگبارترین فوران‌ها تاکنون در کشور اندونزی رخ داده است که به مرگ ده‌ها هزار انسان انجامید که درنتیجه عوارض ناشی از این فوران‌ها یعنی سونامی، سرازیرشدن جریان خاکسترهای داغ و گرسنگی و قحطی پس از آن جان خود را از دست دادند. در ایالات متحده امریکا آتشفشان‌های فعال عمدتا در هاوایی، آلاسکا و کالیفرنیا، اورگن و واشنگتن قرار دارند اما بیشترین احتمال فوران آتشفشانی در مناطق نزدیک به هاوایی و آلاسکاست که محل زیست انسان‌های بسياري است. براساس مقیاس جهانی موسوم به «شاخص انفجار آتشفشانی» (Volcanic Explosivity Index) یا VEI، در حال حاضر انفجارها و شرایط جهانی در مقیاس درجه‌هفت قرار دارد؛ اما می‌تواند به درجه‌هشت نیز برسد و شرایط حادتری ایجاد کند.
مروری بر گیاهان دارویی که زندگی بشر را زیرورو کرده‌اند
اولین مطالعه‌ی ثبت شده درباره‌ی گیاهان دارویی «Shennong Bencaojing» نام دارد که دوهزار سال قبل از میلاد امپراتور چینی «شن ناگ» آن را نوشته شده است. ناگ در این کتاب در مورد چگونگی نگهداری و پرورش بذرهای مختلف، رژیم‌های غذایی شناخته شده در دوران خود و حتی یک رژیم معروف با محور سبزی‌ها و گیاهان دارویی سخن گفته است. او نه فقط اطلاعات مفیدی درباره‌ی شیوه‌ی مصرف 300 نوع گیاه در این اثر به رشته‌ی تحریر درآورده، بلکه صدها نمونه‌ی مختلف از گیاهان طعم‌دار را نیز که بعدها به عنوان چاشنی غذاها شناخته شدند، در این کتاب به مخاطبانش معرفی کرده است. با ما همراه باشید تا با برخی از این گیاهان دارویی که از هزاران سال پیش در طبیعت به صورت خودرو رشد می‌کنند و امروز به‌دست بشر کاشت و برداشت می‌شوند آشنا و از کاربردهای هیجان‌انگیز و مُدرن آن سر درآورید.
صفحه  از ۱۱۱