به گزارش قلم نیوز و به نقل از ایسنا، سلامت دانش آموزان تنها به پیشگیری از بیماری‌ها یا رسیدگی به مشکلات جسمی آنان محدود نمی‌شود، بلکه برخورداری از سلامت جسمی، روانی و اجتماعی، مستلزم شکل‌گیری نگرش و رفتارهای سالم از سنین کودکی و نوجوانی است؛ موضوعی که تحقق آن بدون آموزش مستمر و مشارکت فعال کودکان، خانواده‌ها و مدرسه امکان‌پذیر نخواهد بود.
در این میان، خودمراقبتی به‌عنوان یکی از رویکردهای مهم ارتقای سلامت، بر توانمندسازی افراد برای شناخت نیازهای جسمی و روانی و مسئولیت‌پذیری در قبال سلامت خود تأکید دارد؛ رویکردی که در محیط مدرسه می‌تواند از رعایت بهداشت فردی و پیشگیری از بیماری‌های واگیردار تا ترویج تغذیه سالم و فعالیت بدنی را دربرگیرد.
۲۳ آبان‌ماه، روز خودمراقبتی، فرصتی برای بازخوانی نقش آموزش‌وپرورش در نهادینه‌کردن این فرهنگ در میان نسل دانش‌آموز است؛ نسلی که آموخته‌های خود را نه‌تنها در زندگی فردی به کار می‌گیرد، بلکه می‌تواند آن‌ها را به خانواده و گروه همسالان خود نیز منتقل کند.
خودمراقبتی از محورهای اصلی ترویج سبک زندگی فعال و سالم
محمد جعفری، معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش، در گفت‌وگو با ایسنا، با تشریح رویکرد این معاونت در حوزه ارتقای سلامت دانش‌آموزان گفت: بر اساس الگو و مدل مفهومی طراحی‌شده در معاونت تربیت بدنی و سلامت، نقطه کانونی و چشم‌انداز برنامه‌ها و فعالیت‌ها، ترویج سبک زندگی فعال و سالم است و بر همین اساس باید متناسب با سیاست‌ها، اهداف و عوامل مؤثر، برنامه‌هایی طراحی و اجرا شود که در نهایت به تحقق این چشم‌انداز منجر شود.
وی با بیان اینکه خودمراقبتی یکی از موضوعات محوری مورد پیگیری در حوزه معاونت تربیت بدنی و سلامت، به‌ویژه دفتر سلامت و تندرستی است، افزود: تلاش ما این است که دانش‌آموزان و فرهنگیان به نگرش و رفتاری دست پیدا کنند که بر اساس آن نسبت به جسم، روح، روان و سلامت خود احساس مسئولیت داشته باشند و بتوانند از ابعاد مختلف سلامت خود مراقبت کنند.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با اشاره به جایگاه سلامت در اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت ادامه داد: یکی از کلیدواژه‌های مهم در این اسناد، تربیت دانش‌آموزان تمام‌ساحتی است؛ دانش‌آموزانی که متعهد، توانمند، باانگیزه و سالم باشند. تحقق مؤلفه سالم بودن و برخورداری از سلامت، بدون طراحی و اجرای برنامه‌های مرتبط با خودمراقبتی و دیگرمراقبتی امکان‌پذیر نیست و بخش مهمی از این مسیر نیز از طریق آموزش محقق می‌شود.
سفیران سلامت؛ دانش‌آموزانی که آموخته‌های بهداشتی را به همسالان منتقل می‌کنند
جعفری با اشاره به برنامه‌های این معاونت برای توانمندسازی دانش‌آموزان در زمینه ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها، یکی از اقدامات مهم را تقویت تشکل سفیران سلامت عنوان کرد و گفت: در مدارس، سفیران سلامت در حوزه‌های مختلفی از جمله تغذیه، بهداشت و ایمنی، بهداشت فردی، بهداشت دهان و دندان، انرژی و محیط زیست فعالیت می‌کنند.
وی افزود: در این الگو، دانش‌آموز ابتدا آموزش‌های لازم را دریافت می‌کند و سپس در کنار مراقبت از سلامت خود، به مروج موضوعات سلامت‌محور در میان همکلاسی‌ها و همسالانش تبدیل می‌شود. به این ترتیب، سفیران سلامت از یک سو به خودمراقبتی و مراقبت از جسم، روح و روان خود توجه می‌کنند و از سوی دیگر، در انتقال آموخته‌های بهداشتی به دیگر دانش‌آموزان نقش دارند.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با تأکید بر اینکه چنین رویکردی در راستای همان هدف اصلی یعنی ترویج سبک زندگی فعال و سالم دنبال می‌شود، ادامه داد: مشارکت دانش‌آموزان در این برنامه‌ها می‌تواند به گسترش فرهنگ سلامت در محیط مدرسه کمک کند؛ چراکه دانش‌آموزان در کنار آموزش رسمی، از یکدیگر نیز تأثیر می‌پذیرند و انتقال پیام‌های بهداشتی از سوی همسالان می‌تواند در شکل‌گیری رفتارهای سالم مؤثر باشد.
آموزش خودمراقبتی به دانش‌آموزان، والدین و فرهنگیان
جعفری آموزش را مهم‌ترین عامل موفقیت در اجرای برنامه‌های خودمراقبتی دانست و با اشاره به آغاز برنامه‌ای فراگیر در سال گذشته با عنوان «شبکه ملی یادگیری منابع انسانی حوزه معاونت تربیت بدنی و سلامت» گفت: این شبکه چهار گروه دانش‌آموزان، والدین، مدیران و کارکنان را دربرمی‌گیرد و یکی از سرفصل‌های مهم آن، موضوع خودمراقبتی و دیگرمراقبتی است.
وی افزود: در این چارچوب از استادان برجسته و متخصص استفاده شده و کلاس‌های آموزشی به دو شکل حضوری و غیرحضوری برگزار شده است تا گروه‌های مختلف مخاطب بتوانند آموزش‌های لازم را دریافت کنند.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش ادامه داد: در همین راستا، اخیراً همکاران ما با همکاری سازمان جمعیت هلال‌احمر و دانشگاه‌های علوم پزشکی و مجموعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دوره‌ای با موضوع خودمراقبتی و دیگرمراقبتی برای همکاران حوزه ستادی وزارتخانه و همچنین کارکنان شهر تهران برگزار کردند.
جعفری خودمراقبتی را آموزش موضوعات بهداشتی و سلامت‌محور با هدف ارتقای سطح سلامت افراد دانست و گفت: این آموزش‌ها باید به گونه‌ای باشد که افراد بتوانند آموخته‌های خود را در زندگی روزمره به رفتارهای عملی تبدیل کنند.
پیشگیری از شپش در مدارس؛ از آموزش بهداشت فردی تا همکاری خانواده و مدرس
وی در پاسخ به پرسشی درباره نگرانیها از احتمال شیوع شپش در مدارس، اظهار کرد: در حال حاضر از چنین خبری اطلاع ندارم، اما پیشگیری از ابتلا به شپش سر یا پدیکولوز از جمله موضوعاتی است که به‌صورت مستمر و سالانه با همکاری وزارت بهداشت پیگیری می‌شود.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با بیان اینکه پیشگیری از شپش نیز در چارچوب برنامه‌های خودمراقبتی قرار می‌گیرد، ادامه داد: زمانی که به دانش‌آموز آموزش داده می‌شود چگونه بهداشت سر و موهای خود را رعایت کند و در صورت نیاز از چه روش‌ها و شامپوهایی برای درمان استفاده کند، در واقع یکی از ابعاد خودمراقبتی به او آموزش داده شده است.
جعفری با اشاره به اقدامات آموزشی انجام‌شده در این زمینه گفت: حدود چهار تا پنج هفته پیش، اتاق وضعیت با حضور مدیرکل حوزه بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و همکاران ایشان برگزار شد و در این نشست، چند موضوع بهداشتی و بیماری‌های واگیر برای همکاران آموزش‌وپرورش تشریح شد.
وی افزود: این برنامه در قالب یک دوره آموزشی برای معاونان تربیت بدنی و سلامت استان‌ها، رؤسای ادارات سلامت و تندرستی و کارکنان حوزه تربیت بدنی برگزار شد. در این نشست، درخت‌واره‌های مربوط به موضوعات بهداشتی و بیماری‌ها ارائه و آموزش‌های لازم برای شناسایی و پیگیری موارد در اختیار همکاران قرار گرفت تا نسبت به این مسائل حساسیت و آمادگی بیشتری داشته باشند. همکاران ما نیز در سراسر کشور در این زمینه فعال هستند.
نقش مراقبان سلامت و آموزگاران در شناسایی و پیشگیری از بیماری‌ها
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با اشاره به نقش مراقبان سلامت در مدارس، به‌ویژه دوره ابتدایی، ادامه داد: یکی از وظایف و برنامه‌های مراقبان سلامت، پیشگیری از بیماری‌هایی است که ممکن است در محیط مدرسه بروز پیدا کند.
جعفری با بیان اینکه دانش‌آموزان در کلاس‌هایی با جمعیت حدود ۳۰ تا ۳۵ نفر حضور دارند، گفت: در چنین شرایطی رعایت بهداشت فردی اهمیت زیادی دارد و تلاش می‌شود دانش‌آموزان با دریافت آموزش‌های لازم، نسبت به اصول بهداشتی و مراقبت از سلامت خود حساسیت بیشتری پیدا کنند.
وی افزود: آموزگاران پایه نیز در سرفصل‌های آموزشی مختلف توجیه شده‌اند تا در کنار تدریس دروس، موضوعاتی مانند رعایت بهداشت فردی و ضرورت فعالیت بدنی را به دانش‌آموزان آموزش دهند. پیشگیری از شپش سر و بیماری پدیکولوز نیز یکی از موضوعاتی است که در همین چارچوب مورد توجه قرار دارد.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با تأکید بر اینکه در صورت اعلام موارد ابتلا در مدارس، همکاران آموزش‌وپرورش موضوع را بررسی و پیگیری می‌کنند، ادامه داد: در حال حاضر گزارشی مبنی بر شیوع گسترده این بیماری به ما اعلام نشده است، اما اگر موردی گزارش شود، همکاران مربوطه ورود می‌کنند و اقدامات لازم را انجام می‌دهند.
در صورت مشاهده ابتلا شپش سر، همکاری مدرسه و خانواده ضروری است
جعفری در توضیح اقدامات احتمالی در صورت شناسایی دانش‌آموز مبتلا به شپش سر گفت: اگر معلم، مراقب سلامت یا آموزگار پایه در جریان بررسی‌ها و بازدیدهای انجام‌شده متوجه ابتلای دانش‌آموز شود، بر اساس شاخص‌ها و دستورالعمل‌های پیشگیرانه اقدام خواهد شد.
وی افزود: ممکن است با توجه به شرایط و ضوابط بهداشتی، توصیه شود دانش‌آموز برای چند روز در منزل بماند و اقدامات درمانی لازم، از جمله استفاده از شامپوی مناسب، را انجام دهد تا امکان بازگشت به محیط مدرسه با رعایت ملاحظات بهداشتی فراهم شود.
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش با تأکید بر اینکه پیشگیری و کنترل چنین مواردی صرفاً بر عهده مدرسه نیست، ادامه داد: در این زمینه هم مدرسه، هم معلم و هم والدین باید همکاری داشته باشند؛ چراکه مراقبت از سلامت دانش‌آموزان نیازمند همراهی همه ارکان مؤثر در تربیت و آموزش است.
در مجموع، تحقق خودمراقبتی در مدارس زمانی از سطح آموزش‌های مقطعی فراتر می‌رود که دانش‌آموزان بتوانند آموخته‌های خود را به بخشی از رفتار روزمره تبدیل کنند؛ از رعایت بهداشت فردی و پیشگیری از بیماری‌ها گرفته تا تغذیه مناسب، تحرک بدنی و توجه به سلامت روان. در چنین شرایطی، مدرسه نه‌تنها محل آموزش دروس، بلکه یکی از مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری فرهنگ سلامت در جامعه خواهد بود؛ فرهنگی که با مشارکت دانش‌آموزان، خانواده‌ها و فرهنگیان می‌تواند از کلاس درس به خانه و سپس به کل جامعه گسترش یابد.
